Menü Kapat

Mobbing Önleme – Prof. Dr. Nevzat Alkan

İş yerinde psikolojik şiddet ve yıldırma dediğimiz mobbing son otuz senenin önemli konularından biri. Özel hayatımız , sosyal hayatımız ve iş hayatımız var. Hayatımızın üçte biri iş yerinde geçiyor. İş hayatı da gün geçtikçe karmaşıklaşan ve bir çok sıkıntının yaşandığı bir ortam.

İş hayatını devlet sektörü kamu ve özel sektör olarak ana olarak iki kategoriye ayırabiliriz. İkisinin de dinamikleri farklı. Mobbing genelde yukarıdan aşağıya gerçekleşmekte. Ama bazen yataylar arası yani eş seviyeler arası, bazen de aşağıdan yukarıya görülebiliyor. Bir çalışan yukarıda çalışan başka bir grup ya da kişi veya yönetici tarafından bir şekilde rahatsız ediliyor, çalışma performansı beğenilmiyor ya da daha iyi bir performans göstersin diye sürekli baskı altında tutuluyor. Altta çalışan kişi en az altı ay boyunca kendisine farklı davranıldığını, kötü yaklaşıldığını ve belki de işten çıkması için baskı gördüğünü ifade ediyor. Böyle durumlarda özel sektör, hem artan rekabet şartları hem de işsizliğin yarattığı kaygıdan ötürü mobbing şikayetleri için zor bir alan. kamu çalışanları açısından durum biraz daha farklı. Bir kamu çalışanı mobbing iddiasında bulunduğunda üstü hakkında işlem yapılabiliyor ve üstün altta çalışana karşı baskı uygulaması biraz daha zor olabiliyor.

Mesela bir ilaç firmasında böbrek ilaçları üzerine çalışan hamile bir kadın düşünelim. Doğum yaptıktan sonra çalışma gün ve süreleri azalıyor. Yönetici, artık onun performansından memnun değil. İşten çıkarmak istiyor ama işten çıkarmak kolay olmadığı için onu yıldırmaya çalışıyor. Mesela farklı bir bölümde onun istemediği ve zorlanacağı şekilde çalışmasına sebebiyet veriyor. Eğer bu kişi şirket aracı kullanıyorsa, aracı elinden alınıyor ve çalışma koşulları zorlaştırılıyor. Bu bir mobbing durumudur. Baskıya ve kötü muameleye dayanamaz hale gelen çalışan işten ayrılmak zorunda kalabiliyor. Veya bütün yaşananları belgeleyip, tutanak haline getirip, tanıklarla beraber mobbingi ortaya çıkarmaya çalışıyor. Ama özel sektörde bunu ispat etmek kolay değil. Özel sektör tanık konusunda sıkıntılıdır. İnsanlar işlerini kaybetmemek için tanık olmak istemeyebiliyorlar. Kamu bu açıdan daha avantajlı. Mobbinge uğradığını düşündüğünüz bir başka çalışanın yanında yer aldığınız zaman üst taraf kolay kolay baskı uygulayamıyor. Çünkü bir kamu güvencesi söz konusu.

Peki mobbing ile karşılaşan çalışan ne yapmalı? Çalışanlar en az altı aydır iş yerinde psikoljik şiddet ve yıldırmaya maruz kaldıkları konusunda şikayette bulunabilirler. Bu şikayet hukuki bir sürece yansıyabilir. Psikolojik şiddet ve yıldırma, ruh sağlığını doğrudan etkileyen bir durum olduğu için şikayetler incelenmek üzere bilirkişiye gönderilir. Bizim de İstanbul Tıp Fakültesi olarak sıkça rapor verdiğimiz bir konu bu. İnceleme talebi mahkemelerden de gelebiliyor, şahıslar özel olarak da başvurabiliyor. Bu noktada kişinin ruh sağlığı ile ilgili bir değerlendirme yapılıyor. Nasıl bir süreç yaşandığı sunulan delil ve iddialarla incelenip değerlendiriliyor. Sonucu belirlemek o kadar kolay değil. Mağdur kişinin iş ortamının içinde bulunamadığımız için süreç biraz daha zor işliyor. Bu denetim, kamu sektöründe daha mümkün olabiliyor. Çünkü kamuda hemen hemen her birimin teftiş kurulları ve müfettişleri var. Özel sektörde ise denetlenme durumuna açık olan ve olmayan firmalar var. Açık olan firmalar dışarıdan teftişe izin veriyor ve mobbing önleme için gereken araştırmaların yapılmasını destekliyor. Açık olmayan firmalar ise incelemeyi kabul etmiyor. Bunlar bizim değerlendirme hizmetlerimize etki eden faktörlerden bazıları.

Etik Hat, bu noktada anlaşmalı olduğu firmalar için oldukça yararlı. Etik Hat sisteminde, çalışanlar isim ve kişisel bilgilerini vermeden yaşadığı sıkıntıyı anlatabiliyor. Yaşanılan her sorun, iş yerinde psikolojik şiddet ve yıldırma yani mobbing kapsamında olmayabiliyor. Mobbing dışında cinsel taciz ve istismar, veya fiziksel şiddet veya fiziksel hasar gibi sıkıntılar da yaşanabiliyor. Burada söz konusu olan ne fiziksel ne de cinsel bir rahatsızlık verme. Burada durum, kişiyi yıldırıp baskı teşkil ederek iş yerinden ayrılmasına sebebiyet verme ya da yöneticinin bir şekilde aşağıdakini uzaklaştırma davranışıdır. Etik hat gibi müesseseler, insanların kendini güvenle ifade edebilmesini sağlıyorlar. Anlaşmalı firmalar açısından da yaşanan problemin düzeltilmesini isteme hakkına sahipler . Etik Hat gibi yapılar, yaşanılan sıkıntıyı değerlendiren, şahsın kim olduğunu ortaya koymadan sistemi düzelterek anlaşmalı olduğu firmaya yarar sağlamaya çalışan yapılardır. O nedenle etik ihlallerin önlenmesinde ya da şirketteki profesyonel yapıda en uygun çalışma ortamının sağlanabilmesinde sihirli bir güce sahipler.

Başbakanlığın 19 Mart 2011 tarihinde yayınladığı genelge ile hem kamu hem de özel sektörlerde mobbingin önlenmesi için bir adım atıldı. Bu genelde ile tüm iş yerlerine çalışma ortamlarında mobbing gibi uygunsuz durumlara karşı gereken önlemlerin alınması için bir talimat verildi. Etik Hat, bu genelgeye bağlı kalarak; çalışanların haklarını bilmeleri ve yardım almalarını sağlamak ve yöneticiler için iş yerinde psikolojik şiddet ve yıldırmanın önlenmesine yönelik farkındalık yaratmak amaçlı eğitimler vermektedir. Bu eğitimler yöneticiler için daha adil ve yetkin çalışma ortamı teşkil edebilmek açısından önemli eğitimlerdir. Çalışanlar ise bu eğitimlerle hangi haklara sahip oldukları, hangi durumlar karşısında hangi haklarını kullanabilecekleri, mobbingi nasıl tanımlayacakları ve olumsuz durumlardan nasıl çıkacaklarına dair bilinçlendirilmektedirler. Etik Hat’ın sistemi, hem konu hakkında destek hem de eğitim hizmeti verdiği için mobbing önleme açısından oldukça önemlidir.

Prof. Dr. Nevzat Alkan
İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi
Adli Tıp Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir